واکسن DNA
حدود ۴۰ سال پیش مشاهده شد DNA به تنهایی قادر به اعمال تغییراتی در یاخته هاست. بدین ترتیب که اگر اسید نوکلئیک ویروس را استخراج و به طور مستقیم به خرگوش تلقیح نمایند موجب ایجاد تومور میشود. حدود دو سال بعد آتاناسیو(Atanasiv) نشان داد که تلقیح DNA نه تنها باعث تولید تومور در هامستر میگردد، بلکه باعث تولید آنتی بادی ضد پولیوما نیز میشود. در سال ۱۹۹۰ آقای ولف (Wolff) و همکاران به طور اتفا...قی در طی آزمایش نوعی لیپوزوم برای انتقال DNA به درون یاختهها، مشاهده کردند پلاسمید واجد یک ژن در یاختههای ماهیچههای اسکلتی موش باعث بیان ژن حامل خود گردید و این مشاهده، اولین پایههای کاربرد DNA واکسن شد. در سال ۱۹۹۳ ژن نوکلئوپروتئین ویروس آنفلوآنزا به عنوان اولین ایمونوژن برای تولید DNA واکسن به کار گرفته شد که هنوز در مراحل کارآزمایی است.
DNA واکسنها وکتورهایی هستند که قادر میباشند در یاختههای پستانداران رونویسی شده و با ابزار ژن همراه خود، باعث تحریک سیستم ایمنی میزبان علیه آن گردند. این وکتورها به طور مستقیم به یاختههای میزبان تلقیح میشوند. DNA واکسنها نسبت به سایر انواع واکسنها واجد مزایایی میباشند. این واکسنها از جهاتی مشابه واکسنهای دارای ویروس ضعیف شده و وکتورهای نوترکیب میباشند. البته به دلیل اینکه DNA واکسنها در موجودات ایجاد عفونت نمینمایند از واکسنهای حاوی ویروس زنده متمایز میشوند. علاوه بر این، برخلاف DNA واکسنها، واکسنهای حاوی ویروس زنده ممکن است باعث سرکوب سیستم ایمنی گردند، و یا در اثر تضعیف شدن تا حدی در تولید ایمنی کم اثر شده باشند. همچنین، ممکن است در زنان باردار و یا در افراد با نقص ایمنی عوارضی ایجاد نمایند و یا به دلیل آلودگی به محصولات دیگر در طی فرایند تولید مضر باشند.
تولید آنتیژن توسط سلولهای میزبان در واقع بعضی از جنبههای واکسنهای تخفیف حدت یافته را تقلید میکنند بدون اینکه خطر تکثیر پاتوژن بیماریزا وجود داشته باشد. عدم نیاز به زنجیره سرد که در نتیجه هزینه پایین نگهداری و تولید آن را به همراه دارد و نیز تحریک هر دو بازوی سیستم ایمنی به وسیله عرضه ژن حامل هم از طریق MHCI و هم با استفاده از MHCII جزء فواید زیاد این نوع واکسن هاست. DNA واکسنها را میتوان جزء واکسنهای ساب یونیت محسوب کرد زیرا تنها یک یا بخشی از یک پروتئین را بیان میکنند. البته بر خلاف این واکسنها، DNA واکسنها به مراحل تولید در فرمانتور و تخلیص پروتئین نیازی ندارند. در طی مراحل خالص سازی شکل طبیعی پروتئین به راحتی میتواند دچار تغییر گردد و آنتی بادیهایی که علیه این پروتئین تغییر شکل یافته تولید میشود قادر به خنثی کردن پاتوژن اصلی نباشد. همچنین واکسنهای ساب یونیت تنها توسط MHC-II ابراز میشوند، در حالی که DNA واکسنها توسط هر دو کلاس MHC ارائه میگردند. . DNA واکسنها در دماهای بالا و پایین پایدار هستند و به صورت خشک یا محلول میتوانند نگهداری شوند، بنابراین به زنجیره سرد که برای بسیاری از واکسنها ۸۰٪ از هزینه های واکسیناسیون را به خود اختصاص میدهد نیاز ندارند. همچنین با توجه به یکسان بودن نوع واکسن برای کلیه آنتی ژنها به راحتی میتوان چندین واکسن را به همراه یکدیگر تلقیح نمود. از طرفی به کارگیری روش واحد برای تولید کلیه واکسنها مراحل تولید آنها را ساده تر میکند. تولید سریع DNA نسبت به پروتئین و یا پاتوژن و تخلیص ساده تر از مزایای دیگر این واکسنها میباشند.
روش تزریق:
به سه روش استنشاقی، داخل عضلانی و داخل جلدی میتواند تزیق شود. برخی مطالعات نشان دادهاند که ناحیه تزریق میتواند در نوع پاسخ القا شده مؤثر باشد. به عنوان مثال در تجربهای نشان داده شد هنگامی که یک نوع DNA واکسن از راه داخل عضلانی تلقیح میشود پاسخ Th۱ را القا میکند اما هنگامی که همین واکسن از راه داخل جلدی تزریق گردید پاسخ ایمنی به سمت Th۲ متمایل گردید.
تولید آنتیژن توسط سلولهای میزبان در واقع بعضی از جنبههای واکسنهای تخفیف حدت یافته را تقلید میکنند بدون اینکه خطر تکثیر پاتوژن بیماریزا وجود داشته باشد. از جهاتی مشابه واکسنهای دارای ویروس ضعیف شده و وکتورهای نوترکیب میباشند. البته بدون ایجاد عفونت و سرکوب سیستم ایمنی و تولید ایمنی کم اثر در اثر تضعیف شدن از جهاتی مشابه واکسنهای سابیونیت (بیان یک پروتئین یا بخشی از آن). البته بدون نیاز به تولید در فرمانتور و تخلیص پروتئین (مشکل تعییر شکل طبیعی پروتئین) . در دماهای بالا و پایین پایدارند و عدم نیاز به زنجیره سرد (کاهش ۸۰٪ هزینه نگهداری و تولید) امکان تولید سریع و تلقیح همزمان چندین واکسن تحریک هر دو بازوی سیستم ایمنی به وسیله عرضه ژن حامل از طریق MHCI و MHCII (واکسنهای سابیونیت تنها توسط MHC-II )